تپه های سیلک

در جنوب غرب کاشان و در نزدیکی جاده کاشان به فین قرار گرفته اند،در واقع از دو تپه ی اصلی که به فاصله ۶۰۰متری از هم قراردارند ،تشکیل میشوند. کاوش های باستان شناسی بر روی این تپه ها به سرپرستی رومن گریشمن فرانسوی صورت گرفته که دامنه ی تاریخی تپه ها را به هزاره پنجم پیش از میلاد می رساند براساس مقایسه ی اشیای به دست آمده با اشیای شوش ،موسیان ،گیان و تپه ی حصار دامغان ،کهن سالی و دیرینگی سیلک نسبت به این نقاط مشهود است . اگر بخواهیم سیر تدریجی تمدن بشر را مرور کنیم،این مکان ،یکی از کهن ترین نقاط ایران زمین است که تمدن در آن شکل گرفته است. کاوش ها طی سه مرحله در این تپه ها انجام گرفته است که مرحله نخست در سال ۱۹۳۳، مرحله دوم در سال ۱۹۳۴ و مرحله سوم در سال ۱۹۳۷ میلادی بود.نتیجه این کاوش ها ،شناسایی ۱۷ دوره ی فرهنگی در تپه ها بود که قدیمی ترین آن ها به هزاره پنجم پیش از میلاد می رسد واستقرار انسان را تا پایان هزاره ی سوم پیش از میلاد نشان می دهد و پس از یک دوره فترت نزدیک به هزار ساله ، زندگی در آنجا از سر گرفته شده است. اگر یکی از تپه ها را تپه مرکزی و دیگری را دور گورستان به نام های آ  و ب  بنامیم ،این دو گورستان به طور حتم مربوط به اقوام تازه وارد به فلات مرکزی ایران ، یعنی آریاییان ،می شود که گورستان  ب  در برگیرنده ی فرهنگ ماد معرفی شده و در آن گورستان بیش از یکصد گور شناسایی گردیده است. کویر مرکزی ایران باقی مانده ی دریاچه ی بزرگی بود که پس از فرو نشستن آب دریاچه ،پیرامون آن جلگه های کوچک و حاصل خیزی پدید آمده و مردمان این ناحیه ،این دشت تازه را برای اقامتگاه خود برگزیند که قدیمی ترین آثار پیدا شده مربوط به همین دوران است .اینان نخسین خانه های خود را در این مکان بنا نمودند که کلبه هایی از جنس نی بوده و درزهای آن ها را با گل پر می نموده اند. ساکنان نخستین آن به شکار میپرداختند. سپس به کشاورزی روی آورده بودند،چنان که کشف ابزارهای تراشیده ی سنگی نمونه بیل های نخسین برای شخم زدن ،این امر را ثابت میکند.سپس به اهلی کردن چهارپایانی چون گاو ، بز و بره پرداخته اند . در عین حال شکار حیوانات همچنان دنبال می شده است . در دوره ی بعد ، نخستین خانه های گلی پدید آمد و اندک زمانی بعد چرخ کوزه گری و کوزه ، سایر نیازمندی های مردمان این دیار را فراهم نمود. کم کم مردم این دیار با سایر نقاط ارتباط پیدا کردند و این رفت و آمدها و تبادلات رو به افزایش نهاد. لیکن معلوم نیست چرا ناگهان تثه ی شمالی متروک گشت و استقرار مردمان در بخش جنوبی آغاز گردید.قشری خاکستر بر روی لایه های حفاری شده ، نشان از آتش سوزی می دهد که موجب نابودی استقرار قبلی بشر شده بوده است. این رویداد شاید در اثر تهاجم و یورش بیگانگان بوده است. خلاصه آن که در آخرین مرحله ی تمدن سیلک میتوانیم استقرار قومی را ببینیم که صدها سال بعد پایه گذار مرحله ی درخشانی از تاریخ ایران و بشر گردید. یعنی اقوام آریایی که پس از ورود به فلات ایران در نقاط مرکزی آن جای گیر شدند و تمدن خود را بر مردمان بومی تحمیل کردند.سفالیه های سیلک که امروززیور بیشتر موزه های ایران و جهان است را از بهترین و قشنگ ترین نمونه های سفال سازی میدانند.همزمان با سفال گری،صنعت فلزکاری نیز به سرعت پیشرفت نمودو ابزارهای مسی جای دست افزارهای سنگی را گرفتند.کم کم ،اشیای آرایشی از قبیل سنجاق های بزرگ مسی،دانه های عقیق ،فیروزه ،سنگ لاجورد ،یشم و مدال های صدف روبه فزونی نهادند.اختراع مهرسنگی و انتشار سریع آن ، گام بزرگی در پیشرفت تمدن به شمار آمد و آغاز تمایل به پیروی از اصل مالکیت انفرادی را موافقت نمود. داد و ستدهای محلی از رونق افتادند و تبادلات فرهنگی ،تجاری با نقاط دوردست آغاز گشتند. با مشاهده ی نقوش فراوان و گردونه بر روی سفالینه های گورستان ب ، همچنین شمشیرهای آهنی،ساز و یراق اسب ها ،همه و همه هجوم اقوام مهاجم را به سیلک اثبات میکنند. این اقوام مادها بودند که به زور وارد ناحیه سیلک شده ،رسم و عادات پیشین را برانداختند . مادها قریب به دو سده در این مکان زندگی کردند و آخرین دوره ی زندگی را در سیلک به پایان رساندند.لازم به توضیح است کاوش های اخیر فرضیه ای را مبنی بر وجود زیگورات در سیلک عنوان نموده است.به ویژه تپه ی مرکزی سیلک مورد بررسی قرارگرفته و هنوز به نتیجه نهایی و اثبات نرسیده است.