جشنواره عشایر عشایری اردبیل
جشنواره عشایر اردبیل که به جشنواره عشایر مغان نیز معروف است، همه ساله در فصل بهار و اوایل اردیبهشت ماه در دشت مغان (محل حومه آنها) برگزار می شود. این فصل زمان کوچ ایل شاهسون به سمت ارتفاعات ساوالان است. در حال حاضر حدود ۱۵۰۰۰ خانوار و جمعیتی در حدود ۸۰۰۰۰ نفر در استان اردبیل وجود دارد. همچنان مانند گذشته در فصول بهار و پاییز به ارتفاعات و مراتع مهاجرت می کنند. در این جشنواره غرفه هایی با نمایش چادرهای منحصر به فرد و سنتی اقوام ایرانی برپا می شود که در آن محصولات مختلف از صنایع دستی گرفته تا لبنیات به نمایش گذاشته می شود و بازدیدکنندگان فرصت خرید و سفارش را دارند. اجرای موسیقی عاشیق، کوچ نمادین عشایر، مراسم عروسی، تجلیل از بزرگان و فرهیختگان عشایر و گردهمایی سران عشایر از دیگر مراسمی است که در این جشنواره برگزار می شود
رعایت آداب و رسوم و آداب اسلامی و ایرانی از مهمترین سنت های ایل شاهسون است. آنها جشن های خود را در زمین های باز برگزار می کنند و پس از نماز عید در اعیاد مذهبی مانند عید قربان و عید فطر برای دیدار یکدیگر جمع می شوند. مراسم ازدواج در میان قبایل از اهمیت زیادی برخوردار است. وقتی مرد جوانی آرزوی دختری می کند، دو نماینده از بزرگان ریشو قبیله خواستگاری را به چادر دختر می فرستند و اگر به توافق رسیدند، عهد و پیمان می بندند که در بین قبایل اهمیت زیادی دارد. یکی دیگر از سنت های قابل توجه ایل شاهسون که میراث فرهنگی آنها را غنی می کند، مراسم شب یلدا است. آنها میوه های سرد مخصوصاً هندوانه مصرف می کنند و معتقدند که از آنها در برابر سرمای زمستان محافظت می کند
در دهه ۱۹۶۰ (در گاهشماری ایران ۱۳۴۰) طوایف شاهسون خود را عضو یک «ایل» میدانستند که در انگلیسی میتوان آن را فدراسیون ایلی ترجمه کرد متشکل از ۳۲ طایفه
هر طایفه از چند طایفه تشکیل شده بود و رئیس قبیله را «بزرگ» مینامیدند، در حالی که رهبر طایفهای را «آق عاقل» (ریش سفید) مینامیدند. هر قبیله بیشتر به چند “اوبا” (اردوگاه قبیله ای) تقسیم می شد. اصطلاحات «ایل»، «قبیله» و «طایفه» در خارج از ساختار سلسله مراتبی معانی متفاوتی داشتند. هر یک از اقوام ایرانی شیوه زندگی و آداب و رسوم خاص خود را دارند که از جذاب ترین جنبه های زندگی اجتماعی آنهاست. استان اردبیل محل زندگی طوایف و جوامع عشایری متعددی است که طوایف شاهسون و ارسباران شاخص ترین و منسجم ترین آنها هستند که در مناطق مختلف استان پراکنده هستند
ایل شاهسون با پیشینه تاریخی غنی و ویژگی های اجتماعی و فرهنگی متمایز یکی از ایل های مهم و شناخته شده در استان های اردبیل و آذربایجان شرقی است. اعضای این طایفه دامدارانی هستند که از مراتع سرسبز کوه های اردبیل استفاده می کنند. عشایر ارسباران نیز در مناطق کوهستانی ساکن هستند که قلمرو اصلی آنها قسمت جنوب غربی دشت مغان است. شیعیان شاهسون که به ترکی آذربایجانی صحبت می کنند از قدیم الایام سبک زندگی عشایری داشته اند و در حال حاضر برای امرار معاش به کشاورزی متکی هستند
از قرن هجدهم به بعد اسناد نسبتاً فراوانی در مورد تاریخ ایل شاهسون وجود دارد. با این حال، ریشه های ایل شاهسون همچنان با ابهاماتی احاطه شده است. گمان میرود که ایل شاهسون مجموعهای از گروههای ایلی است که در قرون ۱۶ تا ۱۸ میلادی در قالب یک اتحاد گرد هم آمدهاند. در عصر حاضر درباره پیدایش و پیدایش ایل شاهسون روایات گوناگونی وجود دارد. اما روایتی که رسماً پذیرفته شده این است که شاه عباس اول از آغاز سلطنت خود مجبور به مقابله با تقاضاهای بیش از حد بزرگان قزلباش بود. وی برای مقابله با شورش طوایف قزلباش، تعدادی از سران آنها را حذف کرد و برای مقابله با آنها طایفه ای ایجاد کرد و نام آن را شاه سوان به معنای “دوستان شاه” گذاشت و از همه مردان ایل خواست تا به عنوان نام خود ثبت نام کنند. اعضای این قبیله شاه این طایفه را حامیان وفادار خود می دانست و حفاظت از خاندان خود را به آنها سپرد. او با حمایت ویژه خود آنها را متمایز و بر دیگران برتری داد
زمانی که سرزمین ایران دچار آشوب و هرج و مرج شد و هر یک از امرای تیموری، آق قویونلو و سایر حکام محلی گوشه ای از این سرزمین را تصرف کردند، اسماعیل میرزا که بعدها به شاه اسماعیل شهرت یافت، توانست با کمک آق قویونلوها را سرکوب کند. شاهسون و حکومت خود را تأسیس کرد که تا سال ۱۵۰۸ میلادی به مدت دو قرن و نیم ادامه یافت دشت مغان از جنوب به مشگین شهر و از غرب به ارسباران قابل دسترسی است. بهترین زمان برای سفر به این منطقه بهار و تابستان است. از دیگر جاذبه های دشت مغان می توان به دشت های معروف دشت همیشه بهار، کوه های سرسبز، رودخانه ارس، دریاچه سد شهرک مغان، قلعه اولوتان، قبرستان اصلاندوز مغان، برج قره لوجا و … اشاره کرد. پل تاریخی خمارلو.
