کاشان یکی از شهرهای تاریخی در مرکزایران است. این شهر علاوه برمکان های دیدنی و تاریخی ، صنایع دستی و سوغاتی های زیادی دارد که می توانید در سفر ب ه این شهر خریداری کنید.از مهم ترین صنایع دستی کاشان به موارد زیر می توان اشاره کرد:
۱- قالی بافی
قالی ایران که یادگار بزرگ و منحصر به فرد فرهنگ غنی ماست امروزه در زندگی همه ی اقوام بشر خودنمایی می کند و ارزنده ترین نماینده ی اندیشه های لطیف انسانی و از زیباترین پدیده های دلپذیر هنری به شمار می رود. این هنر ظریف ، چکیده ی ذوق های سرشار و مولود سلیقه و ابتکار استعدادهای هنری گروهی از هنرمندان در رشته های مختلف هنری است و این هماهنگی و دقت نظر با همت و تلاش هنرمندان بافنده ، صورتی زیبا و نقشی دل فریب می آفریند.به قول پروفسور «پوپ» آمریکایی که « قالی ایران نشانه ی تجمل شاعرانه در سرتاسر جهان است ».
قالی کاشان در میان هنرهای دستی جایگاه ویژه و منحصر به فردی دارد. عطر گل های دل انگیز آن و گلاب دیده ی بافندگان هنرمندش زیبایی بخش بسیاری از موزه های دنیاست .قالی « شیخ صفی » معروف به « اردبیلی » متعلق به موزه « ویکتوریا و آلبرت » لندن که دارای تاریخ و امضای استاد « مقصود کاشانی » است ؛در سنه ی ۹۴۶ بافته شده است.قالی معروف «شکارگاه » که از بزرگترین قالی های جهان است ؛ در این شهر است ، بافته شده است و ده ها قالی دیگر که به خاطر زیبایی موجب شکوه و افتخار موزه های بزرگ دنیا است.
۲- شعر بافی
شعربافی کاشان یکی دیگر از صنایع دستی بسیار ارزشمند و زیبای شهرستان کاشان است. شعربافی نوعی پارچه بافی سنتی است که از الیاف طبیعی و موی حیوانات تهیه می شود.شعرباف به معنی موتاب است؛ یعنی کسی که از موی و ابریشم پارچه می بافد.در حال حاضر حدود ۵۰ دستگاه شعربافی در کارگاه های قدیمی کاشان مشغول هستند.زمانی شعربافی یکی از پررونق ترین حرفه ها محسوب می شد و بیشتر کارگاه های این رشته در بسیاری از محله های قدیمی کاشان از جمله سرفره،سلطان میراحمد ، پاپک ، سوریجان ،طاهر و منصور ، درب فین و … قرارداشت که هم اکنون برخی از این کارگاه ها آخرین سال ها و شاید آخرین روزهای عمر خود را سپری می کنند.پارچه های شعربافی که در کاشان تولید می شود ، بیشتر در مناطق غرب و کردنشین کشور عرضه می شود و دارای ابعاد مختلفی است. طرح های آن غالبا به صورت ساده و راه راه و به رنگ مشکی با راه های قرمز و سفید بافته می شود. البته به دلیل بافت ساده می توان قدمت این نوع را بسیار دورتر از دیگر بافته ها دانست.
۳- مخمل بافی
«مخمل» نوعی پارچه نخی و ابریشمی و بسیار نرم و لطیف است که یک روی آن صاف و روی دیگر آن دارای پرزهای هم ردیف و نزدیک به یکدیگر است که به یک سو «خوابیده» است.
«مخمل بافی » دردوره ی آل بویه و سلجوقیان از رونق ویژه ای برخوردار بوده است. پس از آن در دوران صفویه به علت علاقه ی زیاد پادشاهان صفوی به صنایع دستی پیشرفت چشمگیری کرد ، تا آن جا که از این دوره به عنوان « عصر طلایی هنرهای دستی و صنایعی چون شعربافی و مخمل بافی یاد می شود.» بهترین پارچه هایی که ایرانیان به وجود آوردند مخمل است. مخملی که اشکال آن خیلی با مهارت و استادی تهیه شده و با رنگ های زیبا که دلیل تکامل فنی است، رنگ آمیزی گردیده و مهم ترین مرکز بافت این نوع مخمل در اواخر قرن دهم و اوایل قرن یازدهم هجری در کاشان بود. مخمل های این شهر از حیث خوبی رنگ و نقش و نگار که خیلی شباهت به تصاویر کتب خطی دارد ممتاز شده است.
۴- زری بافی
«زری»نوعی پارچه است که تمام و یا گل ها و خطوط آن از تار و پود سیمین یا زرین است. به تعریفی دیگر ، زری پارچه ای است کاملا ابریشمی ، دارای نقوش بسیار متنوع و ظریف چون اشکال حیوانات ، پرندگان افسانه ای ، مناظر شکار ، چهره ی آدمی و گل های اسلیمی که به جهت بافت نوعی نخ به نام « گلابتون » در زمینه ی آن ف بسیار نرم و لطیف و زیبا از آب در می آید.شهرت این هنر به دوره ی ساسانیان بر می گردد که بیشتر برای لباس پادشاهان و اشراف از آن استفاده می شده است.این هنر در دوره صفویهپیشرفت چشمگیری داشت و کاشان از جمله شهرهایی بود که زری بافی در آن رونق زیادی پیدا کرد.
۵- سفال کاشان
اکثر مردم با شنیدن نام سفال یاد همدان می افتند،اما باید اذعان کنیم که صنعت سفال در کاشان نیز بسیار رایج و مهم است. صنعت سفالگری در کاشان قدمت هفت هزار ساله دارد. این امر به وضوح نشان می دهد که سفال کاشان مهمترین صنعت این شهر محسوب می شود. آنها ظروف سفالی زیادی را در تپه سیلک باستانی کشف کردند.این دلیلی است که نشان می دهد مردم در گذشته از ظروف سفالی برای زندگی استفاد میکردند. امروزه در سفر به کاشان می توانید انواع سفال را در اندازه و مصارف مختلف پیدا کنید.
۶- گلیم
گلیم یکی از مهمترین صنایع دستی ایران است.در گذشته زمانی که مردم نمی توانستند قالی ببافند یا قالی بافی برایشان مقرون به صرفه نبود،گلیم می بافتند از آنها به عنوانزیرانداز یا قالیچه استفاده میکردند.گلیم در واقع دست بافت و از پشم است .
۷- معرق
معرق هنری ظریف با چوب است ، که یکی از هنرهای جدید شهر کاشان است.این هنر در مقایسه با سایر صنایع دستی شهرستان سابقه کمتری دارد.و این آثار هنری در کاشان از کیفیت بالایی برخوردار هستند.
۸- کاشی
کاشی کاشان یکی از قدیمی ترین صنایع دستی پس از سفالگری است.درگذشته از این کاشی ها در ساختمان های مختلف برای پوشش دیوارها و تزیینات استفاده می کردند.امروزه نیز این کاشی ها طرفداران زیادی دارند و می توانید آنها را در ساختمان های امروزی مشاهده کنید. البته کاشی های کاشان نیز امروزه به صورت تابلو فروخته می شود، که این تابلوها می تواند سوغاتی خوبی از کاشان باشد.
۹- گیوه نشلجی
یکی دیگر از معروف ترین صنایع دستی گیوه نشلج است. گیوه مانند یک کفش سنتی است . این گیوه خاص را در روستایی به همین نام می سازند. روستای نشلج در ۴۵ کیلومتری کاشان در مسیر جاده کاشان به مشهد اردهال قرار دارد.موادی که برای ساخت این گیوه استفاده می کنند پارچه کتان،کتیرا و پوست گاو است. معمولا این نوع با کم و زیاد شدن تارهای پارچه تغییر می کند.
۱۰- زیلو
«زیلو» نوعی زیرانداز و فرش است که تار و پود ان از پشم و پنبه است و در رنگ های مختلف بافته می شود. دستگاه زیلوبافی را «دار» می گویند که مانند دستگاه قالی بافی ایستاده و عمود نصب می شود. زیلوبافی در ایران دارای قدمتی طولانی است و می توان پیدایش آن را به قرون اولیه ی اسلام نسبت داد. مهمترین مرکز زیلوبافی در کاشان محله ی «پشت مشهد » بوده و هست.قبلا بیش از صد دستگاه زیلوبافی در کارگاه های مختلف این محله و مناطق دیگر وجود داشته است که زیلوهای تولید شده ی آنها تمام زیارتگاه ها و مقابر و متبرکه ی امازادگان و عتبات مقدسه را مفروش کرده است.کاشانی های با ذوق و با مستعد توانسته اند با طرح ها و نقشه های گوناگون و ابداعی خود زیلوهایی با رنگ های زیبا و متنوع بیافرینند.نقوش مورد استفاده در «زیلو» زاییده ی ذهن خلاق بافنندگان آن است که از درهم آمیختن خطوط هندسی و زاویه دار ایجاد شده است. در حاشیه ی زیلوها با خطوط کوفی و ثلث ، ایات کریمه ی قرآن مجید و محل موقوفات و نام بافنندگان تاریخ و محل افت آن را نقش می کرده اند.از خصوصیات زیلو خنک بودن و دفع گرما می باشد و به همین دلیل مردم کاشان در گرمای سوزان و خشک کویر زیلو را مورد استفاده قرار می داده اند.
۱۱- مسگری
صنعت مسگری قرن ها در کاشان رواج داشته است. احداث بازار مسگرها که هم اکنون متصل به بازار اصلی است قبلا در خارج از شهر بوده تا سرو صدای زیاد آن به مردم آزار نرساند. اهمیت و شهرت هنر مسگری کاشان در قرون چهارم و پنجم ه.ق عالمگیر بوده است.
۱۲- گلاب و گیاهان کاشان
نام کاشان با گلاب گره خورده است. کمتر کسی به کاشان سفر میکند و به جشنواره گلابگیری نمی رود.گلابگیری کاشان یکی از مهم ترین مشاغلی است که مردم به آن مشغول هستند،در اطراف کاشان و روستاهای آن،گلزارهای زیادی وجود دارد که در فصل بهار صورتی رنگ می شود.پس از برداشت گل ،طی مراحلی گلاب از آن تهیه می شود و مستقیما به فروش می رسد. اردبیهشت فصل گلابگیری در کاشان است . علاوه بر گل رز، گیاهان مختلفی مانند نعناع،هل، بیدمشک و … وجود دارد که برای به دست آوردن عصاره آنها همین روند را طی می کنند.
۱۳-حاجی بادام کاشان
حای بادام یکی از شیرینی های خشمزه و مقوی این شهر است. حاجی بادام از پودر بادام و هل و پودر قند و زرده تخم مرغ و گلاب و زعفران درست میشود.همچنین در قنادی ها این شهر به وفور می توانید پیدا کنید.س از گلاب ، حاجی بادام مهم ترین سوغات خوراکی کاشان است.
۱۴- باقلوای کاشان
یکی دیگر از شیرینی های محبوب این شهر است.شهروندان کاشانی معمولا در مناسبت های مختلف از اعیاد و جشن گرفته تا عزاداری باقلوا میخرند.باقلوا در قنادی های کاشان براساس تعداد مغزهای بکار رفته در آنانواع مختلفی دارد( ۵۰درصد و ۷۰ درصد)
۱۵- پشمک کاشان ( نبات)
از خوراکی های مجبوب و معروف کاشان است.که در اعیاد مختلف مانند نوروز برای پذیرایی از مهمانان خود استفاده میکنند.پشک در اندازه های کوچک و اشکال مختلف و طعم های متنوع موجوداست
۱۶- قطاب
ایرانیان با شنیدن قطاب یاد یزد میافتند اما کاشان قطاب های معروفی نیز دارد.نارگیل ،شکر و بادام آسیاب شده مواد اخل این شیرینی خوشمزه را تشکیل میدهند.برای تزیین آن از پسته ، پودر قند و پودر خرفه نیز استفاده می کنند.
۱۷- نان عباسعلی
نان عباسعلی یک نان سنتی است که مواد اولیه آن آرد،روغن ، شکر، شیر،زعفران،زردچوبه و زنجبیل است. این نان را در ده روز اول محرم در تمام نانوایی های شهر می توانید پیدا کنید و البته در زمان های دیگر هم یافت می شود. و آیین نان پزی عباسعلی از خرداد ماه ۱۳۹۴ در فهرست میراث معنوی و ناملموس کشور قرار دارد.
